Glokom (Göz tansiyonu) Nedir?
Glokom deðiþik tipleri olan optik sinirde (görme siniri) ilerleyici hasarla, görme alaný kayýplarý ve yüksek göz içi basýncý ile karakterize oldukça yaygýn bir hastalýktýr.
Glokom dünya üzerinde önlenebilir körlük nedenlerinden bir tanesidir. Eðer glokom zamanýnda tanýnýr ve tedavi edilirse görme kaybýnýz önlenebilir. Bir çok insan glokom hastalýðýna sahip olmakla bu durumu bilmemektedir. Glokom hastalýðýnýn bulgularý ancak çok ileri dönemlerde belirginleþir. Bu nedenle iyi bir göz muayenesinin önemi unutulmamalýdýr
Dünya genelinde yaklaþýk 3 milyon kiþi glokom nedeni ile görmemektedir. Yaklaþýk 100 milyon kiþinin artmýþ göz içi basýncý vardýr ve ortalama 2.4 milyon kiþi her yýl primer açýk açýlý glokom tanýsý almaktadýr.
Glokomda temel risk faktörü yüksek göz iç basýncýdýr. Göz içi basýncý, aköz hümör denilen göz içi sývýsýnýn gözden atýlýmýna çeþitli nedenlerle direnç geliþmesine baðlý olarak artar. Eskiden glokoma neden olan tek faktörün yüksek göz içi basýncý olduðu düþünülürdü. Ancak göz içi basýncý kontrol edilen bazý hastalarýn görme alanýnda görülen ilerleyici hasar ya da göz içi basýncý normal olan kiþilerde izlenen glokom, göz içi basýncýnýn bu hastalýðýn tek nedeni olmadýðýný gösterdi.
Optik sinirin göz içi basýncýna dayanýklýlýðý da önemli bir faktördür. Normal toplumda göz içi basýncý deðerleri 10 ve 21 mmHg arasýndadýr, her yüksek göz içi basýncýna sahip kiþi, glokom hastalýðýna sahip deðildir. Ýleri yaþla birlikte göz içi basýncýnda bir miktar yükselme olabilir.
Glokom Bulgularý Nelerdir?
Glokom hastalýðýnýn belirli bir bulgusu yoktur ancak ileri dönemlerinde görme kaybý çok ilerlemiþse görmedeki azalma farkedilebilir. Erken görme alaný kayýplarý hasta tarafýndan genellikle farkedilmez hatta aðýr görme alaný kayýplarý bile farkedileyemebilir. Glokom hastalýðý, belirgin bir bulgu vermediði için erken dönemlerinde ancak iyi bir göz muayenesi sonucu tanýnabilir.
Erken taný ile hastalýðýn ilerlemesini durdurmak mümkündür bu nedenle düzenli göz muayenelerinin önemi ihmal edilmemelidir. Erken teþhis amacý ile glokom hastalýðýný günümüzde kullanýlan yöntemlerden daha önce de tanýmamýzý saðlayacak yeni tanýsal yöntem geliþtirme çalýþmalarý günümüz oftalmoloji pratiðinde önemli bir yer tutmaktadýr.
Daha az rastlanan bir tür glokom olan açý kapanmasý glokomu gözde
# Aðrý
# Bulantý
# Kusma
# Görmede bulanýklýk
# Iþýklar etrafýnda harelenmeler
gibi bulgular verebilir. Açý kapanmasý glokomu hastalarý, glokom hastalarýnýn görece az bir miktarýný oluþturur bu nedenle glokom hastalýðýnýn temelde hiçbir bulgu vermeden meydana gelebileceði unutulmamalýdýr.
Glokom Tipleri Nelerdir?
En sýk görülen glokom çeþidi; primer açýk açýlý glokomdur . Bu glokom çeþidinin neden meydana geldiði tam olarak bilinmemekle birlikte normalde iris ve çevresi ile iris ile kornea arasýndaki boþluðu dolduran aköz hümör denilen göz içi sývýsýnýn göz dýþýna atýlým yollarýnda bir direnç geliþtiði bu nedenle de göz içi basýncýnýn arttýðý bilinmektedir. Bu yüksek basýnç zamanla optik sinirde hasara neden olur.
Göz içi sývýsýnýn akýþ yolu
Açý kapanmasý glokomunda ise aköz hümörün akýþ kanallarýnda anatomik bir blok vardýr. Örneðin periferik iris dokusu atýlým kanallarýný týkayabilir. Bu glokom, türü kronik (uzun sürede geliþim gösteren) veya akut (aniden geliþen) tipte olabilir. Akut açý kapanmasý glokomunda, aðrý, bulantý kusma, bulanýk görme, ýþýklar etrafýnda harelenmeler gibi bulgular olabilir. Bu durumda acil tedavi gereklidir. Kronik (uzun sürede geliþim gösteren) tipte ise akut (aniden geliþen) tipte görülen bulgular ortaya çýkmaz.
Normal basýnçlý glokom tipi ise çok sýk rastlanmayan ve nedeni tam olarak bilinemeyen bir glokom türüdür. Bu glokom türünde göz içi basýncý normal sýnýrlar içerisinde olduðu halde hasar meydana gelmektedir.
Çocukluk çaðý glokomu , bu glokom çocuklukta baþlar ve primer açýk açýlý glokom gibi zaman içerisinde etkisini gösterir. Bu hastalýk nadir olarak izlenmektedir ve ailesel bir kökeni olduðu düþünülmektedir.
Doðumsal glokom hemen doðumda veya takip eden bir kaç yaþ içerisinde tanýnabilir. Bu glokomda sulanma, ýþýða karþý hassasiyet, korneada bulanýklýk ve gözlerin normalden büyük olmasý gibi bulgular olabilir.
Eðer gözünüzde glokom hastalýðýna dair baþka bir bulgu olmamasýna raðmen göz içi basýncýnýz yüksekse, oküler hipertansiyon tanýsý alabilirsiniz. Bu durum glokom hastalýðýna sahip olduðunuz anlamýna gelmez ancak glokom hastalýðý açýsýndan yüksek risk altýndasýnýz demektir. bu durumda sýk sýk kontrollere gitmeniz ve görme alaný tetkiklerini yaptýrmanýz yerinde olacaktýr.
Bazen göz içi basýncýnýz sýnýrda, optik sinirinizin þekli tipik glokom deðiþikliklerine sahip deðil ancak þüpheli bir görünümde olabilir. Ayrýca yüksek göz içi basýncý, aile öyküsü, ilerlemiþ yaþ gibi risk faktörlerine sahip olabilirsiniz, bu durumda glokom þüphelisi tanýsý alabilirsiniz gene kontroller ve tekrarlanan görme alaný tetkikleri yaptýrmanýz yerinde olacaktýr.
Glokom Muayenesi Nasýldýr?
Glokom tanýsý, dikkatli bir göz muayenesi sonucu konabilir. Doktorunuz glokom tanýsý koymadan önce bir dizi test yapacaktýr. Göz içi basýncý, optik sinir baþý, görme derecesi ve eþlik eden bulgular dikkatle incelenmelidir.
Öykünüzde glokoma neden olabilecek faktörlerin bulunup bulunmamasý önemlidir. Örneðin geçirilmiþ herhangi bir göz yaralanmasý ilerleyen yýllarda glokoma neden olabilir. Düzeltilmiþ görme keskinliðinizin derecesi, gözünüzün saðlýðý konusunda oldukça önemli bir parametredir, ancak glokom hastalýðýnda normal bir görme keskinliðinin var olabileceði unutulmamalýdýr.
Glokom hastalýðý, optik sinirin göz içinde görülen kýsmý olan optik sinir baþýnda hasar meydana getirir. Bu nedenle optik sinir baþý oftalmoskop denen bir cihazla veya farklý mercekler kullanýlarak incelenmelidir. Bu amaçla göz bebeðini büyütmek için deðiþik damlalar kullanýlabilir.
Optik sinir baþýndaki veya sinir lifi tabakasýndaki hasarý saptamak için yüksek teknolojili yeni cihazlar geliþtirilmektedir ancak bu cihazlarýn tanýsal deðeri henüz kesin olarak saptanamamýþtýr.
Göz içi basýncý genel adý tonometre olan cihazlarla ölçülür. Bu amaçla gözünüzün dýþ yüzeyini uyuþturmak için damla formunda kýsa süreli anestezikler kullanýlabilir. Göz içi basýncý, basýnca duyarlý uçlarýn korneaya dokundurulmasý ya da bir cihaz tarafýndan kontrollü bir þekilde hava püskürtülmesi ile ölçülür.
Glokom, yaptýðý sinir hasarý ile görme alanýnda kayýplar meydana getirir. Görme alaný kaybýnýn benzetmesini yandaki fotoðrafta görebilirsiniz. Ýþte bu kayýplarý gösteren, görme alaný tetkiki tanýda ve glokom hastalýðýnýn izlenmesinde önemli bir yer tutar. Doktorunuz görme alaný tetkiklerinizi uygun görülen zaman aralýklarýnda tekrarlanmasýný isteyebilir. Eðer 39 yaþ veya üstünde iseniz her 3 veya 5 yýlda bir göz muayenesi yaptýrmanýz tavsiye edilir. Her 1 veya 2 yýlda göz muayenesini ise aþaðýdaki þartlarda yaptýrmalýsýnýz;
# 50 yaþ veya üzerindeyseniz,
# Ailenizde glokom öyküsü varsa,
# Geçmiþte ciddi bir göz yaralanmasý geçirdiyseniz,
# Kortizonlu ilaç kullanýyorsanýz.
Glokom Tedavisi Nasýldýr?
Glokom hastalýðý için kesin bir tedavi yoktur. Ancak glokom hastalýðýnýn ilerlemesi kullanýlan ilaçlar, lazer ya da cerrahi ile durdurulabilir ya da yavaþlatýlabilir. Tedavinin ömür boyu sürmesi gereklidir ve sürekli olarak kontrollerin yapýlmasý gereklidir.
Glokom hastalýðýnýn tedavisi göz içi basýncýný düþürmeye yöneliktir. Bu amaçla, çeþitli ilaçlar, lazer ve cerrahi yöntemler kullanýlýr. Kullanýlan yöntemler göz içi basýncýný düþürmek için ya aköz hümör (göz içi sývýsý) yapýmýný azaltmaya ya da göz içinden akýþýný arttýrmaya yöneliktir
Göz içi basýncýnýn arzu edilen bir seviyede tutulmasý optik sinirde meydana gelen hasarýn ilerlemesini durdurur. Kullanýlan ilaçlar ya da yapýlmýþ cerrahi zaman içerisinde göz içi basýncýný kontrol edemeyebilir bu durumda kullanýlan tedavi yönteminin ya da ilaçlarýn deðiþtirilmesi ya da yeni ilaçlarýn eklenmesi gerekebilir.
Kullanýlan ilaçlar, damla, jel (merhem), hap þeklinde olabilir bazen açý kapanmasý glokomunda damardan verilen ilaçlarýn kullanýlmasý gerekebilir. Ýlaçlarýn etkili olabilmesi için günde belli aralýklarla düzenli bir þekilde kullanýlmasý gerekir. Göz içi basýncýný düþürmek için kullanýlan ilk yöntem genellikle damla formundaki ilaçlardýr.
Kullanýlan ilaçlarýn çeþitli yan etkileri olabilir. Bu yan etkiler lokal; gözde yanma, batma, kýzarýklýk gibi olabileceði gibi tansiyon düþüklüðü, nefes daralmasý gibi sistemik de olabilir. Bazý sistemik hastalýklarý olanlar bu tür yan etkilere daha yatkýn olabilirler.
Cerrahi tedavi genellikle göz içi basýncý ilaçlarla düþürülemeyen hastalar için kullanýlýr. Cerrahi, lazer ýþýný ile yapýlabilir ancak lazer tedavisinin etkinliði glokom tedavisi için sýnýrlýdýr ve zamanla etkisini yitirebilir. Lazer tedavisinin deðiþik þekilleri vardýr ve kiþilerin tedaviye verdikleri yanýt farklýdýr. Bu nedenle lazer tedavisi sonrasý ek herhangi bir giriþime ihtiyaç duyulabilir.
Eðer daha az giriþim gerektiren yöntemler ile göz içi basýncý düþürülemezse cerrahi tedavi gerekebilir. Cerrahi tedavi ile amaç göz içi sývýsýnýn akacaðý yeni bir yol oluþturmaktýr. Cerrahi tedavi ameliyathane þartlarýnda yapýlabilir. Cerrahi tedavi genellikle hastayý uzun süreli ilaç kullanmaktan kurtaracaktýr. Cerrahi tedavinin; enfeksiyon, kanama, göz içi basýncýnda istenmeyen deðiþiklikler ya da görme kaybý gibi komplikasyonlarý olabilir.
Glokom hastalýðýnýzýn derecesine göre tedavinize doktorunuz sizinle durumu irdeleyerek karar verecektir. Glokom tedavisi sabýr ve özen gerektiren bir durumdur ancak bu þekilde görme kaybý önlenebilir.
